Ön panel, leksan etiket ve membran tuş takımı üretiminde en köklü baskı yöntemlerinden biri serigrafidir. Halk arasında "ipek baskı" ya da "elek baskı" olarak da bilinir. Bu yazıda serigrafi baskının ne olduğunu, nasıl yapıldığını ve etiket ile panel üretiminde neden hâlâ bu kadar yaygın kullanıldığını anlatıyoruz.
Serigrafi baskı nedir?
Serigrafi, mürekkebin ince gözenekli bir elekten (gergin bir tülden) geçirilerek baskı yüzeyine aktarıldığı bir baskı yöntemidir. Eleğin bazı bölgeleri kapatılır, bazıları açık bırakılır. Mürekkep yalnızca açık bölgelerden geçer ve tasarım bu sayede yüzeye aktarılır. Yöntemin "ipek baskı" adı, geçmişte elek olarak ipek kumaş kullanılmasından gelir; bugün bunun yerine genellikle polyester elekler kullanılır.
Serigrafi; kâğıt, tekstil, cam, metal ve plastik gibi çok farklı yüzeylere uygulanabilir. Etiket ve panel üretiminde ise polikarbonat ve polyester filmlerin baskısında kullanılır.
Serigrafi baskı nasıl yapılır?
- Renk ayrımı: Tasarım, her renk için ayrı bir katmana bölünür. Her renk ayrı bir elek demektir.
- Film çıktısı: Her rengin görüntüsü, ışık geçirmeyen bir film ya da doğrudan pozlama verisi olarak hazırlanır.
- Elek hazırlığı: Elek, ışığa duyarlı bir emülsiyonla kaplanır ve görüntüyle birlikte pozlanır. Işık alan bölgeler sertleşir; ışık almayan bölgeler yıkanarak açılır. Böylece tasarım elek üzerinde "şablon" hâline gelir.
- Baskı: Film baskı tablasına yerleştirilir, elek üzerine mürekkep konur ve rakle ile mürekkep eleğin açık bölgelerinden filme sıvanır.
- Kurutma: Her renk kullanılan mürekkebin türüne göre ısıyla ya da UV ışıkla kurutulur.
- Sonraki renkler: Her renk için aynı işlem, kayıt (hizalama) işaretleri kullanılarak tekrarlanır.
Leksan etiketlerde baskı filmin arka yüzüne, ayna görüntüsü olarak yapıldığı için renklerin basılma sırası da tersine işler: önce en önde görünecek detaylar, ardından zemin renkleri, en son pencereler hariç örtücü beyaz katman basılır.
Etiket ve panel üretiminde serigrafinin avantajları
Yoğun ve opak renkler
Serigrafide mürekkep, dijital yöntemlere kıyasla daha kalın bir tabaka hâlinde aktarılır. Bu sayede renkler canlı ve örtücü olur. Siyah ve koyu zeminli panellerde derin bir renk elde edilir; açık renkler alttaki katmanları göstermez.
Renk eşleme ve tutarlılık
Her renk için ayrı mürekkep hazırlandığı için kurumsal renkler Pantone kodlarıyla eşleştirilebilir. Aynı ürün ailesinde farklı zamanlarda yapılan üretimler arasında renk tutarlılığını korumak kolaylaşır.
Özel mürekkepler
Serigrafi, özel amaçlı mürekkeplerin kullanımına çok uygundur. Dead-front pencereler için yarı saydam mürekkepler, renk filtreli ekran pencereleri, LED pencereleri için ışık geçirgen katmanlar bu yöntemle kontrollü biçimde basılabilir. Bu konuyu Dead-Front Pencere Nedir? yazımızda ayrıca anlattık.
Membran devre baskısı
Membran tuş takımlarının iletken devreleri de genellikle serigrafiyle basılır. Gümüş ve karbon içerikli iletken mürekkepler ile yalıtkan katmanlar bu yöntemle uygulanır. Ayrıntılar için Membran Tuş Takımı Nasıl Üretilir? yazımıza bakabilirsiniz.
Yüksek adette düşük birim maliyet
Elek bir kez hazırlandıktan sonra çok sayıda baskı yapılabilir. Hazırlık maliyeti adede bölündüğü için seri üretimde birim maliyet düşer.
Serigrafide kaliteyi belirleyen etkenler
Aynı tasarım, farklı koşullarda basıldığında farklı sonuç verebilir. Serigrafi baskıda kaliteyi belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Elek seçimi: Eleğin gözenek yoğunluğu, basılabilecek detayın inceliğini ve aktarılan mürekkep miktarını etkiler. İnce yazılar ve küçük ikonlar için daha sık dokulu elekler kullanılır.
- Mürekkep uyumu: Mürekkebin filme, diğer mürekkep katmanlarına ve en son uygulanacak yapışkana uyumlu olması gerekir. Uyumsuz katmanlar zamanla ayrılabilir.
- Kayıt (hizalama): Çok renkli işlerde her rengin bir öncekiyle tam çakışması gerekir; aksi hâlde kenarlarda kayma ve boşluk görülür.
- Kurutma: Yetersiz kurutulan katmanlar yapışma sorunlarına ve yüzeyde lekelere yol açabilir.
- Temiz ortam: Toz ve kıl gibi küçük parçacıklar, özellikle şeffaf pencerelerde görünür lekeler bırakır.
Serigrafinin sınırları
- Hazırlık maliyeti: Her renk için elek hazırlamak gerekir; tek adet veya çok düşük adetlerde bu maliyet birim fiyata ağır gelir.
- Renk geçişleri: Fotoğraf ve yumuşak renk geçişli görseller için uygun değildir; düz renkler ve keskin çizgiler için idealdir.
- Tasarım değişikliği: Tasarım değiştiğinde ilgili eleklerin yeniden hazırlanması gerekir.
Bu sınırlar, düşük adetli işlerde ve renk geçişli tasarımlarda UV dijital baskıyı öne çıkarır. İki yöntemin karşılaştırmasını Leksan Etiket Baskı Yöntemleri: Serigrafi mi, UV Dijital mi? yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Serigrafi hangi işler için doğru tercih?
- Sabit tasarımlı, seri üretilen ön paneller ve etiketler
- Kurumsal renklerin her üretimde aynı tutması gereken ürün aileleri
- Dead-front, renk filtreli ve LED pencereli paneller
- Koyu zeminli, yoğun renkli tasarımlar
- Membran tuş takımı devre katmanları
Sık sorulan sorular
İpek baskı ile serigrafi aynı şey mi?
Evet. Serigrafi, ipek baskı ve elek baskı aynı yöntemin farklı adlarıdır.
Serigrafi baskı silinir mi?
Leksan etiketlerde serigrafi baskı filmin arka yüzüne yapıldığı için üstünde koruyucu film bulunur; parmak teması ve temizlik baskıya ulaşmaz. Bu sayede yazılar uzun süre silinmeden kalır.
Prototip için de serigrafi kullanmak gerekir mi?
Gerekmez. Prototip ve düşük adetlerde UV dijital baskı genellikle daha ekonomiktir. Tasarım onaylandıktan sonra seri üretimde serigrafiye geçilebilir.
Serigrafide renk sayısı neden önemli?
Her renk ayrı bir elek ve ayrı bir baskı aşaması demektir. Renk sayısı arttıkça hazırlık ve baskı süresi de artar. Tasarımda gerçekten gerekli olmayan renkleri azaltmak, maliyeti düşürmenin en kolay yollarından biridir.
Serigrafi baskılı leksan etiket için
Ankara İvedik'teki atölyemizde serigrafi ve UV dijital baskıyla leksan etiket, ön panel ve membran tuş takımı üretiyoruz. Adet ve tasarımınıza göre uygun yöntemi birlikte belirlemek için teklif formunu doldurabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
